Ergen ve DEHB’ li Öğrenciler İçin Neler Yapılabilir? (6)

 Ergen ve DEHB’ li Öğrenciler İçin Neler Yapılabilir? (6)

Ergen ve DEHB’ li öğrenciler için neler yapabileceğimiz üzerine birlikte düşündüğümüz yazı dizimizin altıncı ve son yazısıyla huzurlarınızdayım. Bu yazımızda ‘DEHB ile Başa Çıkma Stratejileri’, ‘Günlük Rutinler’, ‘Zaman Yönetimi’, ‘Kaynaklar ve Destekler ‘ve ‘Eğitim Materyalleri’ ile ilgili konuşacağız. Bu yazının sonunda kaynakçayı da paylaşacağım. Hazırsanız başlayabiliriz.

DEHB ile Başa Çıkma Stratejileri

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile başa çıkmak, bireylerin akademik ve sosyal yaşamlarını anlamlı bir şekilde sürdürmelerine yardımcı olmak amacıyla stratejiler geliştirilmesini gerektirir. Günlük rutinler, bu sürecin temel yapı taşlarından birini oluşturur. Öncelikle, belirli bir zaman diliminde her gün aynı aktiviteleri tekrarlamak, DEHB’ li bireylerin zihinsel aşırı yükleme yaşamasını önlerken, aynı zamanda bir yapı ve düzen sağlar. Bu tür bir rutin hem öğrencilerin hem de ailelerin yaşamlarını kolaylaştırır; çünkü belirsizliği ortadan kaldırmak, bireylerin kendilerini daha güvende hissetmelerine yardımcı olur. Sabah kalkma, ders çalışma, ödev tamamlama ve yatma saatlerinin önceden belirlenmesi hem dikkatleri artıracak hem de zaman yönetim becerilerini güçlendirecektir.

Zaman yönetimi, DEHB’ li bireylerin karşılaştıkları zorlukların aşılmasında bir diğer önemli stratejidir. Özellikle okul ortamında, zamanın nasıl kullanılacağını bilmek; projeleri, ödevleri ve günlük görevleri tamamlayabilmek için büyük önem taşır. Yazılı takvimler ve planlayıcılar, görevlerin görselleştirilmesine yardımcı olarak, okula ve eve dağılmış birçok görevi yönetmeyi kolaylaştırır. Öğrencilerin, sevdikleri ve sık kullandıkları renklerle bu takvimleri kişiselleştirmeleri, motivasyonu artırır ve zamanın kontrol edilmesini sağlayarak, dikkat dağınıklığı riskini azaltır. Ayrıca, bu tür bir planlama, ebeveynlerin ve öğretmenlerin de çocukların ilerlemesini takip etmesine olanak tanırken, gerektiğinde sürdürülebilir destek mekanizmaları oluşturmalarına olanak sağlar.

Sonuç olarak, DEHB ile mücadelede günlük rutinler ve etkili zaman yönetimi stratejileri, sadece akademik başarıyı değil, aynı zamanda bireylerin genel yaşam kalitesini artırmayı da hedefler. Bu stratejilerin uygulanması, bireylerin özgüvenlerini pekiştirmelerine, sosyal ilişkilerini geliştirmelerine ve günlük hayatta daha bağımsız hale gelmelerine yardım eder. İlerleyen zamanlarda bu başarılarla birlikte, DEHB ile başa çıkmanın daha kolay ve verimli yollarını keşfetmek hem bireyler için hem de çevreleri için faydalı olabilecektir.

 Günlük Rutinler

Günlük rutinler, ergenler ve DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan öğrenciler için yaşamsal bir yapı sağlayarak, akademik ve sosyal gelişimlerini destekleyici bir rol oynamaktadır. Bu tür düzenlemeler, bireylerin zaman yönetim becerilerini artırmalarına, dikkatlerini odaklamalarına ve genel iyilik hallerini güçlendirmelerine yardımcı olur. DEHB’ li bireyler, genellikle dikkatlerini sürdürme ve organizasyon becerileri konusunda zorlandıkları için, belirli bir yapıda bulunan bir günlük rutin uygulamak, bu zorlukların üstesinden gelmelerine olanak tanır.

Rutinlerin oluşturulmasında dikkat edilmesi gereken en önemli unsurlardan biri, esneklik ve süreklilik dengesini kurmaktır. Bu dengenin sağlanması, öğrencinin motivasyonunu artırırken, aynı zamanda stres seviyelerini de düşürecektir. Aileler ve öğretmenler, ergenlerin bireysel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak, sabahları uyanma saatinden akşam saatine kadar bir zaman çizelgesi oluşturmalı ve bu süreçte net beklentiler belirlemelidir. Örneğin, ders çalışma saatleri, dinlenme zamanları, boş zaman aktiviteleri gibi unsurların gün içine etkili bir şekilde yerleştirilmesi, gençlerin zamanın nasıl kullanılacağı konusunda daha fazla anlayış geliştirmelerine ve kendi kendilerine sorumluluk alma becerilerini artırmalarına yardımcı olacaktır.

Yapılandırılmış bir günlük rutin oluşturarak ergenler, hedeflerine ulaşmakta daha verimli olabilmekte ve bu durum, öz disiplinlerini geliştirmelerine de katkıda bulunmaktadır. Ayrıca, yapı sayesinde öğrenciler belirli aktiviteleri alışkanlık haline getirme şansı bulacak, bu da DEHB’ li bireylerin davranışsal düzenlemelerini kolaylaştıracaktır. Düzenli bir gün planı, aynı zamanda aile içindeki etkileşimi de güçlendirir; ebeveynler, günlük etkinlikleri birlikte gözden geçirebilir, başarı ve zorlukları değerlendirebilir ve ergenlerin duygusal destek bulmalarına olanak tanır. Sonuç olarak, DEHB olan ergenlerin eğitiminde günlük rutinler, öğrenme süreçlerini optimize etmekle kalmaz, aynı zamanda bireylerin hayatlarına genel bir denge ve düzen getirir.

Zaman Yönetimi

Zaman yönetimi, DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) olan ergenler için zorlu bir süreçtir. Ancak, etkili zaman yönetimi stratejileri hem öğrencilerin akademik başarılarını artırmalarına hem de kişisel gelişimlerine katkıda bulunabilir. Öğrencilerin zamanlarını planlamalarına yardımcı olmak, dikkatlerini daha iyi odaklayabilmelerini ve görevlerini daha verimli bir şekilde yerine getirebilmelerini sağlar. Bu bağlamda, öncelikle bireysel hedefler belirlemek esastır. Hedeflerin net bir şekilde tanımlanması, zaman yönetimini daha anlaşılır kılar ve öğrencinin dikkatini dağıtan unsurları azaltır.

Bir diğer önemli husus, zamanlayıcı ve hatırlatıcıları etkin bir şekilde kullanmaktır. Modern teknoloji sayesinde, akıllı telefonlar ve tabletler üzerinden basit uygulamalar, öğrencilere görevlerini zamanında hatırlatma işlevi görebilir. Bu tür araçlar, DEHB olan bireylerin zamanlama duyularını geliştirirken, aynı zamanda anksiyete düzeylerini azaltma kapasitesine de sahiptir. Ayrıca, görevlerin daha küçük parçalara bölünmesi, büyük projeleri yönetmeyi kolaylaştırırken, öğrencinin tamamladığı her adımın bir başarı duygusu yaratması, motivasyonunu artırır.

Ebeveynler ve öğretmenler, zaman yönetimi becerilerini geliştirmek için destek sağlayan bir ortam oluşturmalıdır. Düzenli çalışma süreleri belirlemek ve bu süreleri ödüllerle pekiştirmek, öğrencilerin alışkanlıklarını geliştirmelerine yardımcı olur. Bunun yanı sıra, öğrencilerin zamanı yönetme becerilerinin geliştirilmesinde, esneklik sunan bir yaklaşım benimsemek önemlidir. Zaman yönetimi, her bireyin kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirilebileceği bir süreçtir; dolayısıyla, özelleştirilmiş stratejiler geliştirmek ve sürekli değerlendirmeler yapmak, sürecin başarısını artırır. Sonuç olarak, DEHB’ li öğrenciler için zaman yönetimi, sadece akademik başarının önünü açmakla kalmayıp, aynı zamanda onların bireysel gelişimlerini de destekler, içsel motivasyonlarını artırır ve gelecekteki yaşam becerilerini geliştirme yolunda önemli bir adım teşkil eder.

 Kaynaklar ve Destekler

Ergen ve DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan öğrenciler için uygun öğrenme ortamları yaratmak, yalnızca ailelerin ve öğretmenlerin çabalarıyla sınırlı değildir; aynı zamanda çeşitli kaynaklar ve destek hizmetlerinin de etkili bir şekilde harekete geçirilmesi gerekmektedir. Yerel ve ulusal düzeyde sunulan destek hizmetleri, bu genç bireylerin özel ihtiyaçlarına odaklanarak gelişimlerine katkıda bulunmayı amaçlamakta ve bunu geniş bir yelpazede sağlamaktadır. Örneğin, Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı’nın sunduğu özel eğitim hizmetlerinin yanı sıra birçok belediye, DEHB tanısı almış öğrenciler için uzman pedagoglar ve psikologlar ile birlikte çalışarak bireysel ihtiyaçlara uygun eğitim yöntemleri geliştirmektedir. Bu tür destekler, ailelerin ve öğretmenlerin elini güçlendirirken, öğrencilerin kendilerini daha iyi ifade etmeleri ve potansiyellerini gerçekleştirmeleri için gerekli ortamı sağlar.

Eğitim materyalleri de DEHB olan öğrencilerin öğrenim süreçlerinde büyük bir rol oynamaktadır. Bu materyaller, dikkat, odaklanma ve öğrenmeyi geliştirmeye yönelik olarak özel olarak tasarlanmıştır. Örneğin, görsel ve işitsel uyaranlar içeren multimedya içerikler, öğrencilerin derslerini daha etkili bir şekilde takip etmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca, oyun temelli öğrenme araçları ve duyusal materyaller, bu öğrenciler için elverişli bir öğrenme deneyimi sunarak dikkatlerini çekmeyi başarır. Aileler ve öğretmenler, bu kaynakları aktif bir şekilde kullanarak, DEHB olan öğrencilerin öğrenme motivasyonunu artırabilir ve yapılandırılmış bir öğrenme süreci oluşturabilirler. Destek hizmetleri ve uygun eğitim materyalleri arasında sağlam bir entegre yaklaşım, bu bireylerin eğitim hayatlarında başarıya ulaşmalarını sağlayacaktır. Bu nedenle, kaynak ve desteklerin etkin şekilde kullanılması, DEHB’ li ergenlerin potansiyellerini ortaya koyabilmesinde kritik öneme sahiptir.

Yerel ve Ulusal Destek Hizmetleri

Yerel ve ulusal destek hizmetleri, DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan ergenlerin eğitim süreçlerini olumlu yönde etkileyen kritik unsurlardır. Bu hizmetler, yalnızca eğitim kurumlarıyla sınırlı kalmayıp, aileler ve topluluklar için de önemli kaynaklar sunmaktadır. Yerel düzeydeki destek hizmetleri, genellikle özel eğitim müdürlükleri, rehberlik ve araştırma merkezleri ile sosyal hizmet kurumları aracılığıyla organize edilmektedir. Bu tür hizmetler, DEHB’ si olan bireylere özel eğitim planları oluşturmak, ailelere rehberlik etmek ve toplumsal farkındalığı artırmak amacıyla çeşitli programlar düzenlemektedir. Özellikle danışmanlık hizmetleri, ailelerin DEHB konusunda bilgi düzeyini artırmakta ve bu durumun yönetimi ile ilgili stratejiler sunmaktadır.

Ulusal düzeyde ise, DEHB olan bireyler için bir dizi yasal düzenleme ve destek programı bulunmaktadır. Türkiye’de Millî Eğitim Bakanlığı, DEHB desteği ve eğitimi konusunda belirli standartlar belirlemiş, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin kurulması için teşvikler sağlamıştır. Ayrıca, çeşitli sivil toplum kuruluşları, DEHB ile ilgili bilgi ve destek sağlamakta, aileler ve eğitimciler için eğitim seminerleri ve çalışma grupları düzenlemektedir. Bu tür organizasyonlar, sadece eğitim sürecinin değil, aynı zamanda bireyin sosyal ve duygusal gelişiminin de desteklenmesine katkıda bulunmaktadır.

Sonuç olarak, yerel ve ulusal düzeydeki destek hizmetleri, DEHB olan öğrencilerin istedikleri düzeyde eğitim alabilme ve toplumla bütünleşme süreçlerinde vazgeçilmez bir rol oynamaktadır. Ailelerin bu hizmetlerden yararlanarak, çocuklarının ihtiyaçlarına uygun stratejiler geliştirmeleri büyük önem taşımaktadır. Aynı zamanda öğretmenlerin de bu kaynaklara erişim sağlaması, sınıfta daha etkili bir öğrenme ortamı yaratmalarını mümkün kılmaktadır. DEHB’ nin getirmiş olduğu zorlukların üstesinden gelmek için, her iki tarafın da bilinçli ve dayanışma içerisinde çalışması, bu öğrencilerin geleceği için umut verici bir tablonun oluşmasına katkı sağlayacaktır.

Eğitim Materyalleri

Eğitim materyalleri, DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) olan öğrencilerin öğrenme süreçlerini desteklemede kritik bir rol oynar. Bu materyaller, öğrencilerin dikkat sürelerini uzatmalarına ve bilgiyi daha etkili bir şekilde işlemelerine yardımcı olabilecek biçimde tasarlanmalıdır. Görsel, işitsel ve kinestetik unsurları içeren çeşitli materyallerden yararlanmak, bu oldukça dinamik öğrenme tipine hitap ederek öğrenme motivasyonunu artırır. Örneğin, renkli grafikler, oluşturucu oyunlar ve interaktif uygulamalar, DEHB' li öğrencilere soyut kavramları daha somut hale getirerek öğrenmelerini pekiştirebilir. Ayrıca, bu tür materyaller öğrencilere göre yapılandırıldığında bireysel farklılıklar göz önünde bulundurularak etkili bir şekilde kullanılabilir.

Kapsamlı bir eğitim materyalleri yelpazesi, yalnızca akademik yetenekleri geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda sosyal becerileri ve duygusal zekayı da güçlendirir. Bunun yanı sıra, ebeveynlerin ve öğretmenlerin, DEHB' li öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun olarak seçilmiş materyalleri nasıl kullanacaklarını anlamaları büyük bir önem taşır. Matematikte oyun tabanlı öğretim materyalleri veya okuma-anlama becerileri geliştiren, etkileşimli simülasyonlar, öğrencilerin becerilerini geliştirme açısından olağanüstü birer araçtır. Bu tür materyallerin kullanımı, dersin daha katılımcı ve eğlenceli hale gelmesine yol açarak, öğrencilerin dikkatlerinin dağılmasını önler ve münferit odaklanmalarını güçlendirir.

Ek olarak, eğitim materyallerinin düzenli ve sistematik bir şekilde uygulanması, DEHB' li bireylerin zihinlerinde kalıcı bir öğrenme deneyimi yaratacaktır. Bu bağlamda, öğretmenler ve aileler, materyalleri seçerken dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri olan esneklik ilkesi üzerine düşünmelidir. Her öğrencinin öğrenme stili ve hızı farklıdır; bu nedenle uygun materyallerin etkin bir şekilde kullanılabilmesi için çeşitli seçenekler sunulmalıdır. Sonuç olarak, DEHB olan öğrencilerin eğitiminde kullanılması gereken materyallerin, bir yandan akademik başarıyı desteklemesi, diğer yandan da bireysel gelişimi teşvik etmesi beklenmelidir. Bu amaç doğrultusunda, doğru ve etkili eğitim materyalleri seçimi, öğrencilerin potansiyellerini en üst düzeye çıkarmada önemli bir faktör olacaktır.

Sonuç

Ergen ve DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan öğrencilerin eğitimi, bireysel farklılıklar taşıyan bir süreçtir ve bu bağlamda ailelerin ve öğretmenlerin rolleri kritik öneme sahiptir. Eğitim sisteminin bu bireyleri tam anlamıyla desteklemesi, onların potansiyellerini açığa çıkarması ve sosyal becerilerini geliştirmesi için yeterli kaynakların ve stratejilerin sağlanması şarttır. Önemli olan, herkesin aynı yaklaşımla değerlendirilemeyeceğini anlamak ve her öğrencinin kendi ihtiyaçlarına uygun bireyselleştirilmiş destek sistemleri geliştirmektir. Ailelerin, çocukların içsel motivasyonlarını artırmak için evde oluşturacağı sıcak ve destekleyici bir ortam, aynı zamanda öğretmenlerin okulda benimseyeceği yapılandırılmış ve katılımcı yöntemlerle birleştiğinde, DEHB’ li öğrencilerin eğitim ortamlarındaki başarılarını önemli ölçüde artırabilir.

Sonuç olarak, DEHB' li ergenlerin eğitimi, sadece akademik başarı ile değil, duygusal ve sosyal gelişimle de doğrudan ilişkilidir. Eğitimcilere ve ailelere düşen en büyük görev, bu öğrencilerin güçlü yönlerini belirleyip, onları teşvik edici bir şekilde desteklemektir. Bu süreçte, öğretmenlerin farklı öğretim stratejileri kullanarak öğrencilerin dikkatlerini toparlamalarını sağlayacak etkinlikler geliştirmesi son derece değerlidir. Ayrıca, ailelerin ev ortamında düzenli rutinin sağlanması, yapılandırılmış zaman dilimlerinin oluşturulması ve olumlu pekiştirici yaklaşımların benimsenmesi, DEHB’ li bireylerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları zorlukları aşmalarına katkıda bulunabilir. Bu tür kapsamlı bir yaklaşım, yalnızca bireylerin kendine olan güvenini artırmakla kalmayıp, aynı zamanda toplumsal entegrasyonlarını da güçlendirecektir. Eğitim sürecinin her aşamasında, herkesin birlikte hareket etmesi gerektiği gerçeği, DEHB olan ergenlerin gelişiminin en sağlam temelini oluşturmaktadır. Ergenler ve DEHB’ li öğrenciler için özelleştirilmiş bir eğitim anlayışı, onların potansiyellerini keşfetmelerine ve daha iyi bireyler olarak topluma katkıda bulunmalarına zemin hazırlamak amacıyla mutlaka uygulanmalıdır.

Böylelikle altı yazıdan oluşan yazı dizimizin sonuna gelmiş bulunuyoruz. Yazılarımda bana sabırla eşlik ettiğiniz için çok teşekkür ederim. İyi ki varsınız. Yazılardan öğrendiklerinizin birilerine yararlı olmasını umuyorum. Bir daha ki yazıda görüşünceye dek kendinize çok iyi bakın. İletişim için bana ferhatdagdelen@gmail.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar:

Karaırmak, Özlem, Özeke-Kocabaş, E., & Toker, N. (2016). Ergenlerde Olumsuz Kimlik Gelişiminin Önlenmesine Yönelik Aile Rehberlik Programı. [PDF]

Özakar Akça, S., Selen, F., Demir, E., & Demir, T. (2018). Cinsiyet ve Yaş Farklılıklarının Ergenlerin Depresyon, Anksiyete Bozukluğu, Kendine Zarar Verme, Psikoz, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Alkol-Uyuşturucu Bağımlılığı ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu İle İlişkili Sorunlara Etkisi. [PDF]

E. Batu, S., Bozkurt, F., & Öncül, N. (2014). Görsel Destek ile Öğretilen Eşzamanlı İpucuyla Öğretimin Annelerin Otizmli Çocuklarına Beceri Öğretmelerindeki Etkililiği. [PDF]

Yıldırım, İsa & Aydın, N. (2019). Liselerde İstenmeyen Öğrenci Davranışlarını Konu Edinen Çalışmaların Meta Sentez Yöntemiyle İncelenmesi. [PDF]

Sola Özgüç, C. & Cavkaytar, A. (2016). Zihin Yetersizliği Olan Ortaokul Öğrencilerinin Bulunduğu Bir Sınıfta Öğretim Etkinliklerinin Teknoloji Desteği ile Geliştirilmesi. [PDF]

GÜNER YILDIZ, N. (2016). Evaluating Views of Teacher Candidates from Intellectual Disabilities Program towards Inclusion and Enrolled Teacher Training Program. [PDF]

Hamarta, E. & Özteke-Kozan, İrem (2019). Engelli Ergenlik: Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Ergenliğe Bakışı ve Yaşadıkları Problemler. [PDF]

Kaymak Özmen, S. (2011). Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’nda Çok Yönlü Eğitim Uygulamalarının Etkisi. [PDF]

GİRLİ, A. L. E. V. & ATASOY, S. (2012). KAYNAŞTIRMAYA YERLEŞTİRİLEN ZİHİN YETERSİZLİĞİ VEYA OTİSTİK ÖZELLİKLERİ OLAN ÖĞRENCİLERİN OKUL YAŞANTILARI VE AKRANLARIYLA İLİŞKİLERİNE İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ. [PDF]

AKTAN, O. & BUDAK, Y. (2017). Determination of Teachers' Opinions on the Education of the Inclusive Students with Special Learning Disability. [PDF]