Dijital Çağın Sessiz Krizi

 

Dikkat ve Odaklanma Sorunları: Dijital Çağın Sessiz Krizi

Yıllarca liselerde biyoloji öğretmenliği yaptım. Son iki yıldır ise üstün yetenekli çocukların eğitim aldığı Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM)'de görev yapıyorum. Biyoloji derslerine ek olarak farklı öğrenci grupları için “Düşünme Atölyesi” ve “Liderlik ve Problem Çözme Teknikleri” adında atölyeler açtım. Bu atölyelerde, öğrencilerime düşünme süreçleri, dikkat ve odaklanma egzersizleri, dilin yapısı ve kullanımı ile ilgili bilgi ve deneyimlerimi aktardım ve aktarmaya da devam ediyorum. Ancak bu süreçte onlardan da çok şey öğrendiğimi itiraf etmeliyim.

Gerek üstün yetenekli öğrencilerim gerekse diğer öğrencilerim arasında, dikkat ve odaklanma sorunları yaşayanların sayısının hiç de az olmadığını gözlemliyorum. Bazı öğrencilerim, 15-20 dakika bile dikkatini vererek bir şey okuyamıyor. Bu durum beni, dikkat ve odaklanma egzersizleri, üstün yetenekli çocuklar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi konular üzerine daha fazla okumaya yönlendirdi. Eğitim için her yıl ulusça yüzlerce milyar lira harcarken, öğrencilerimizin odaklanma ve okuduğunu anlama becerilerinin zayıflığı ciddi bir kayıp anlamına geliyor. Odaklanamayan, anlatılanlara dikkatini veremeyen öğrencilerin öğrenmesi-gelişmesi için yapılan bütün harcamalar boşa gitmiş oluyor maalesef.

Ekran Kaydırmanın Dopamin Bağımlılığı

Artık hem çocuklar hem yetişkinler, akıllı cihazlarıyla saatler geçiriyor. Parmağıyla sürekli ekran kaydıran, peş peşe izlediği kısa videolarla dopamin patlamaları yaşayan kişi sayısı her geçen gün artıyor. Ancak yazmak, parmakların pek de istekli olmadığı bir eylem haline geldi. Çoğumuz artık yalnızca imza atarken ya da evrak doldururken kalem tutuyoruz.

Ücretsiz sanılan sosyal medya uygulamaları, aslında bizden en değerli varlığımızı çalıyor: Odaklanma ve derin düşünme yetisi. Akıllı telefonlarına bağımlı hale gelen bireyler, deyim yerindeyse “zombi” gibi etrafta dolanıyor. Bu da okuduğunu anlamayan, düşünemeyen ve sınavlarda ya da hayatta başarılı olamayan bireylerin yetişmesine yol açıyor.

Sosyal medya platformları, kullanıcıları daha uzun süre ekran başında tutarak reklam gelirleri elde etmeye odaklanır. Ne yazık ki, içerik akışları, kumar bağımlılarında görülen mekanizmaları harekete geçirerek beynimizde kontrolsüz dopamin salgılanmasına neden olur. Böylece, dopamin bağımlılığı gelişir ve bireyler gerçek hayattan kopmaya başlar. İsviçre'nin, 15 yaş altı çocuklarda sosyal medya kullanımını yasaklaması, bu bağımlılıkla mücadelede önemli bir adım oldu. Benzer uygulamaların diğer ülkelerde de yayılması, dijital bağımlılıkla mücadelede etkili olabilir.

Sosyal Medyadan Uzak Bir Zihinle Güne Başlamak

Daha duru bir zihne sahip olmak için sosyal medya kullanımını mümkün olduğunca sınırlandırmak çok önemli. Özellikle günün ilk ve son iki saatinde telefonlardan uzak durmak, zihinsel sağlığımıza olumlu etkiler yapar. Uyurken telefonun en az iki metre uzağımızda (daha da iyisi uçak modunda ve başka bir odada olması) durmasını sağlamak, uyku kalitesini artırarak zihnimizi dinlendirir.

Her sabah, uyandığınızda aklınızdaki tüm düşünceleri bir kâğıda dökmek basit ama etkili bir egzersizdir. Bir sayfa ya da on satır fark etmez; aklınızdakileri yazıya dökmek, zihninizi gereksiz düşüncelerden arındırır. Farkındalığımızı artırır. Beynimiz, onlarca farklı bilgiyi taşımak yerine bu bilgileri birbirine bağlamak, yeni fikirler üretmek ve sorunlara çözüm aramak için kullanıldığında daha verimli çalışır.

Bu egzersizi düzenli yaptığınızda, zihninizin daha berraklaştığını fark edeceksiniz. Her gün düşündüklerinizi, gündeminizdeki konuları ve fikirlerinizi yazmak hem zihinsel gelişiminizi izlemenizi sağlar hem de gereksiz kaygılarınızdan kurtulmanıza yardımcı olur. Her gün 2-3 sayfa yazmayı alışkanlık haline getirdiğinizde, yazdıklarınızı da her 3-4 ayda bir gözden geçirdiğinizde gelişiminizi sizde fark edebilirsiniz. Birkaç ay önceki sizin düşünceleriyle şimdiki sizin düşüncelerini kıyaslamak eğlenceli bir deneyim olabilir.

Yazmak, Zihni Özgürleştirir

Yazma alışkanlığı, düşüncelerinizin netleşmesine ve farkındalık düzeyinizin artmasına yardımcı olur. Zamanla hatalarından ders çıkaran, isabetli kararlar verebilen ve yeni fikirler üretebilen bir bireye dönüşürsünüz. “Söz uçar, yazı kalır.” demiş atalarımız. (Diğer bir atasözü de: ‘Alim unutur kalem unutmaz.’) Her gün yazmak, aklınıza gelen orijinal fikirleri kayda geçirmenize ve ileride dönüp bakabilmenize olanak tanır. Değerli olabilecek fikirleri de kaçırmamış olursunuz.

Unutmayalım ki, gerçek anlamda “okur-yazar” bireyler olabilmek için daha çok okumalı ve daha çok yazmalıyız. Beynimizi yalnızca anlık içeriklerle doldurmak yerine, sorgulamak, düşünmek ve üretmek için kullanmalıyız. Ancak bu şekilde daha üretken, daha bilinçli ve daha yaratıcı bireyler yetiştirebiliriz. Eğitimin kalitesi ya da kendimizi yetiştirme düzeyimizde böylece artmaz mı? Ne dersiniz? Umarım her birimiz yazma ve düşünme alışkanlıklarımızı daha fazla geliştirmeye yönelik küçük ama etkili adımlar atarız. Bol okumalı, bol yazmalı günler dileğiyle...

Kaynakça

  1. "Isviçre'de 15 Yaş Altı İçin Sosyal Medya Yasağı", Dijital Medya Haberleri, Ekim 2024.
  2. Dopamin ve Bağımlılık Üzerine Bilimsel Çalışmalar: Psychology Today Makaleleri (2023).

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

''GEREKLİ AMA YETERLİ DEĞİL''

  Gerekli Ama Yeterli Değil!(TYT-AYT-LGS-BAŞARI) Hayatta ve LGS-TYT-AYT gibi sınavlarda başarılı olmak için pek çok gereklilik vardır: Disiplinli çalışmak, zamanı iyi kullanmak, hızlı okumak, güçlü bir hafızaya sahip olmak, dikkatli ve odaklı olmak, iyi bir organizasyon yeteneği geliştirmek… Liste uzayıp gider. Ancak, bir gerçeği göz ardı etmemeliyiz: Tüm bunlar gerekli olsa da tek başına yeterli değildir. Damlaya damlaya göl olması gibi hedefe ulaşmaya katkı sağlayacak küçük de olsa her çaba katkı sağlar. Başarı, yalnızca teknik becerilerle değil, doğru stratejiyle ve kararlılıkla şekillenir. Sınavlarda başarıya ulaşmak isteyen öğrenciler de kariyerinde yükselmek isteyen profesyoneller de hayatın farklı alanlarında gelişmek isteyen herkes de bu prensibi dikkate almalıdır . Konuyu günlük hayattan örneklerle, birlikte açalım isterseniz. 1. Ders çalışmak gerekli ama tek başına yeterli değil Bir öğrenci, saatlerce ders çalışabilir ama bu onu başarıya ulaştırmaz. Eğer doğru s...
Devamı

Odak Yönetimi Ama Nasıl?

Resim
          (Chat GPT yapay zeka aracı tarafından oluşturulan görsel ve telif hakkı yazara aittir.)   Hepimiz daha başarılı ve mutlu bir yaşam istediğimizi kendimize ve başkalarına söyleriz. İçten içe yapmamız gerekenleri de biliyoruzdur. Konfor alanını terk etmemek, zaman ve odak yönetimini bilmemek ya da yeterli iradeyi ortaya koyamamak, yararlı alışkanlıklar ve ilişkiler geliştirmemek, geçmişin bagaj yüklerinden kurtulamamak, travmatik ve fobik durumlar vb. bize engel olur. Ya da kendi kendimizi sabote ederiz. Bugün neler yapabileceğimize birlikte kafa yoralım. Travmatik ve fobik durumları temizlemek, geçmişin bagaj yüklerinden kurtulmak için destek almalıyız. Anlamlı ve kaliteli ilişkiler geliştirmekte faydalı olur. Kaliteli rutinler oluşturmak yararlı alışkanlıklar geliştirmemizi sağlar. Yararlı alışkanlıklar ise yavaş yavaş birikim etkisiyle daha iyi sonuçlar almamıza katkı sağlar. Daha iyi sonuçlarda bizi daha başarılı yapar. İnsanların büyük çoğun...
Devamı

Ergen ve DEHB' li Öğrenciler İçin Neler Yapılabilir? (3)

Resim
       (Chat GPT yapay zeka aracı tarafından oluşturulan görsel ve telif hakkı yazara aittir.)   Ergen ve DEHB’ li Öğrenciler İçin Neler Yapılabilir? (3)   Serinin üçüncü yazısıyla birlikteyiz. Bu yazımızda ‘’iş birliği ve iletişim’ , ’aile-okul iş birliği’’, ‘’etkili iletişim yöntemleri’’, ‘’duygusal destek ve motivasyon’’ başlıkları ile ilgili konuşacağız. Hazırsanız sakin bir köşe bulun ve başlayalım. İş birliği ve İletişim İş birliği ve iletişim, DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan ergenlerin eğitiminde kritik bir rol oynamaktadır. Ailesinden ve öğretmenlerinden destek almayan DEHB’ li ergenin hayat içerisinde kaybolmuş hissetmesi şaşırtıcı olmaz. Aileler ve öğretmenler arasındaki etkili iş birliği, öğrencinin öğrenme deneyimini ve sosyal becerilerini büyük ölçüde geliştirebilir. Her çocuk kendi içinde ayrı bir dünyadır. DEHB, bireylerin davranışlarının, dikkatlerinin ve öğrenme stillerinin farklılıklar göstermesinden dolayı, bu...
Devamı