Stratejik soruları kullanarak farkındalığınızı artırmak ister misiniz?

 

Stratejik Sorular: NLP ve Farkındalık

NLP'nin (Neuro- Linguistic Programming- Sinir Dili Programlama) temel varsayımlarından biri, “Herkes yeterli kaynaklara sahiptir” ilkesidir. NLP’nin kurucuları Richard Bandler ve John Grinder, NLP’yi geliştirirken, hipnoz uzmanı Milton Erickson, aile terapisti Virginia Satir ve Geştalt terapisinin kurucusu Fritz Perls gibi alanında uzman terapistlerin başarılı yöntemlerini incelemişlerdir. 30.000’den fazla terapi seansı sonucunda elde edilen başarılı teknikler analiz edilerek, bu yöntemlerden faydalanılmış ve temsil sistemleri, dil kalıpları ve diğer tekniklerle NLP oluşturulmuştur.

NLP, insanların ihtiyaç duydukları değişiklikleri gerçekleştirebilecek tüm kaynaklara zaten sahip olduklarını savunur. Bu görüş, Milton Erickson’un şu sözleriyle pekişir: “Bir insanı tedavi etmenin kaynağının kendi içinde olduğunu anlamam yıllarımı aldı.”

Bu bakış açısına göre, yaşadığımız sorunların çözümleri çoğunlukla içimizdedir. Biz farkında olmasak da veya başkaları bunu görmese de bir yol, bir çözüm mutlaka vardır. Bernard Shaw’un şu sözü de bu anlayışı destekler: “Akıllı adam aklını kullanır; daha akıllı adam başkalarının aklını da kullanır.” Bu nedenle, siz de başkalarının deneyimlerinden ve aklından yararlanabilirsiniz. Başkalarının başardığı şeyler, zaman, emek ve çaba harcayarak sizin için de mümkün olabilir.

Gerçekliğin Algılanışı ve Düşünme Süreçleri

Beynimiz, dış dünyadan aldığı bilgileri duyu organlarıyla algılar ve bu bilgileri "algı filtreleri" aracılığıyla işler. Bu süreçte, beynimiz bazı bilgileri siler, genelleştirir veya çarpıtır. Bunlar birer öğrenme yöntemidir; çünkü her birey, gerçeği farklı şekillerde algılar. Hem kendi gözlemlerimiz hem de başkalarının deneyimlerini değerlendirirken bu filtrelerin farkında olmalıyız. Gerçek sandığımız şey, aslında çok daha farklı olabilir.

İnsan beyni, soru-cevap mantığıyla çalışır. Bir soru sorar ve cevap bulur, sonra tekrar bir soru sorar. Yapılan araştırmalara göre, insan zihninden günde ortalama 60.000 ile 80.000 arasında düşünce geçer.[1] Düşünme sürecimizi yönetmek, daha doğru ve net sonuçlar almamıza yardımcı olur.

John Grinder ve Richard Bandler, NLP’yi geliştirirken "Meta Model" adlı bir teknik de geliştirdiler. Meta Model, "stratejik sorular" dizisi olarak bilinir. Bu sorular hem kendimize hem de başkalarına yönelterek, bilgi işlememizdeki silme, genelleme ve çarpıtmaları azaltmamızı sağlar. Bu sayede, gerçekliği daha net bir şekilde kavrayabiliriz.

Halil Cibran'ın dediği gibi: "Biz sürekli konuşuruz, sadece sesimiz dışarıdan duyulabilecek kadar yüksek değildir." Bu yüzden, zihnimizle konuşmayı alışkanlık haline getirmemiz hem kendimizle hem de başkalarıyla daha sağlıklı ve net iletişim kurmamızı sağlar.

Tam İsabetli Sorular: Stratejik Soruların Gücü

İşte stratejik düşünmenize ve daha doğru kararlar vermenize yardımcı olacak bazı "tam isabetli sorular". Bu soruları günlük hayatınızda kullanabilir, kendinize ya da başkalarına yöneltebilirsiniz:

• "Tam anlamıyla nasıl?"
• "Sizi böyle düşünmeye iten şey nedir?"
• "Kime göre? Neye göre?"
• "Sizi engelleyen şey nedir?"
• "Her zaman mı? Asla mı? Hiç mi?"
• "Diyelim oldu: Ne olur?"
• "Yaparsan ne olur? Yapmazsan ne olur? Tersi olursa ne olur?"[2]

Bu sorular, size olayları farklı açılardan görme ve alternatif çözüm yolları bulma imkânı tanır. Şimdi, bu soruların bazı örnek kullanımlarına bakalım:

Tam İsabetli Sorulara Örnekler

1. "Depresyondayım"
   Soru: "Sizi böyle düşünmeye iten şey nedir? Nereden biliyorsunuz?"
   Öneri: Depresif bir ruh hali içinde olduğumuzda, bu duyguya neden olan temel düşünceyi veya olayı sorgulamak, kendimize daha geniş bir perspektiften bakmamıza yardımcı olabilir.
2. "Onlar benden hoşlanmıyor"
   Soru: "Tam olarak kim senden hoşlanmıyor?"
   Öneri: Bu genelleme, farkında olmadan herkesin sizi sevmediği düşüncesine kapılmanıza neden olabilir. Oysa, bu duyguyu destekleyen belirli kişiler veya olaylar olabilir.
3. "Başarısız oldum"
   Soru: "Tam olarak nasıl başarısız oldun?"
   Öneri: Başarısız olduğunuzu düşündüğünüzde, bu durumu daha spesifik hale getirmek, nedenlerini daha net görmenizi sağlar. Bu da sorunun çözümüne odaklanmanıza yardımcı olabilir.
4. "Para kazanmak çok zorlaştı"
   Soru: "Kime ya da neye göre zorlaştı?"
   Öneri: Bu tür genellemeler yapıldığında, mevcut ekonomik duruma veya kişisel koşullara odaklanmak daha mantıklıdır. Böylece daha somut adımlar planlayabilirsiniz.
5. "Her zaman haklıyım"
   Soru: "Her zaman mı?"
   Öneri: Mutlak ifadeler genellikle yanıltıcıdır. Bu tür ifadeler kullanıldığında, daha dengeli bir bakış açısı kazanmak için durumu tekrar gözden geçirmek önemlidir.
6. "Beni hiç sevmiyor"
   Soru: "Hiç mi?"
   Öneri: İlişkilerde mutlak yargılar yerine, davranışlara daha dikkatli bakmak, iletişimi iyileştirebilir.
7. "Doğruyu ona söyleyemem"
   Soru: "Sizi engelleyen nedir?"
   Öneri: Gerçekten sizi durduran şeyin ne olduğunu anlamak, bazen korkuların yersiz olduğunu fark etmenize yardımcı olabilir.
8. "Sabahları bir türlü güne başlayamıyorum"
   Soru: "Güne başlasan ne olurdu? Başlamasan ne olurdu?"
   Öneri: Bu tür sorular, alışkanlıkları sorgulayıp daha üretken bir yaşam tarzı benimsemenizi teşvik edebilir.
9. "Onlara söyleyemem"
   Soru: "Sizi engelleyen nedir?"
   Öneri: Açık iletişim, kişisel ilişkilerin gelişmesinde önemli bir rol oynar. Bu soruyu sorarak, korkularınızı ve çekincelerinizi anlamaya başlayabilirsiniz.
10. "Bu sınavı geçemeyeceğim"
    Soru: "Gerçekten sınavı geçseydin ne olurdu?"
    Öneri: Sınav gibi zorlayıcı durumlar karşısında, olası sonuçları göz önünde bulundurmak, motivasyonunuzu artırabilir.

Günlük Hayatta Uygulanabilir Öneriler

Bu stratejik soruları hayatınıza dahil etmek, zihinsel netlik kazanmanıza yardımcı olur. Özellikle zorlayıcı durumlar karşısında, bu tür sorularla farkındalık geliştirebilir ve alternatif çözümler üretebilirsiniz. İşte bazı pratik uygulama önerileri:

1. Düşüncelerinizle Baş Başa Kalın
   Günde birkaç dakika bile olsa, sessiz bir köşeye çekilin ve kendinize bu soruları sorun. Düşüncelerinizin farkına varmak, hangi tepkilerinizin otomatik olduğunu anlamanızı sağlar.
2. Zihinsel Farkındalık Egzersizleri
   Günlük düşüncelerinizi not alın ve bu düşüncelere hangi stratejik sorularla yanıt verebileceğinizi düşünün. Bu egzersiz, düşünce kalıplarınızı fark etmenize yardımcı olacaktır.
3. Başka İnsanlarla İletişim
   Özellikle iş yerinde ya da sosyal ortamlarda, bu soruları kullanarak daha net ve açık iletişim kurabilirsiniz. Yanlış anlamaları azaltarak, daha sağlıklı ilişkiler geliştirebilirsiniz.

---

Kaynakça:

1. James Clear, Atomic Habits, Penguin Publishing Group, 2018.
2. Banu Gökçül, Farkındalığın Şifresi, Destek Yayınları, 2019.
3. Robert B. Cialdini, İknanın Psikolojisi, MediaCat Yayınları, 2018.