BEYNİMİZ

 

Beynimize Yolculuk

Gözlerimizin arkasında, kafatasımızın içinde, omuzlarımızın üstünde yer alan; kirli sarı bir yağ parçasına benzeyen, iki yumruk büyüklüğünde, cevize benzer şekilli ve yaklaşık 1400 gram ağırlığında olan beynimiz... Vücudumuzun ağırlığının sadece %2’sini oluşturan bu organ, aldığımız oksijenin %20’sini kullanarak hayatımızın her anını yönetir. Düşünme, hayal kurma, zekâ, hafıza, öğrenme, karar verme, iletişim kurma ve yaratıcı tasarım gibi pek çok davranışımızı yöneten beynimiz, hâlâ tam anlamıyla çözülememiş bir sır olarak karşımızda duruyor.

Beyne Giriş

Beynin karmaşıklığı karşısında elektronik aletlerin, arabaların, uçakların kullanım kılavuzlarına sahip olduğunu bilmek, ancak beynimizle ilgili bilgilerimizin hâlâ sınırlı olduğunu görmek şaşırtıcıdır. Bu durumu biraz da beynin yapısına bağlayabiliriz. Profesör Steven Rose’un dediği gibi, "Beyin söz konusu olduğunda bildiklerimiz, bilemediklerimiz ve belki de hiçbir zaman bilemeyeceklerimiz vardır."¹

Beyin Tarihçesi

Eski Mısır’da insanlar vücutlarını mumyalarken beynin işlevsiz olduğuna inanıyorlardı. O yüzden beyni burun deliklerinden çekip çıkartarak çöpe atıyorlardı. Buna şaşırmamak gerek; çünkü insan beyni hakkında bildiklerimiz sadece 500 yıl öncesine dayanıyor. O zamanlar en yoğun fiziksel duyuların karın ve kalpten geldiğini düşündüklerinden, bu organların duyguların merkezi olduğuna inanılıyordu. Oysa ki beynin gerçek fonksiyonlarını anlamaya başlamamız sadece son 30 yılın bir ürünü. ²

Beynimizde yaklaşık 1 trilyon hücre (nöronlar ve yardımcı hücreler birlikte) olduğu düşünülmektedir. Beynin büyüklüğü ve ağırlığından çok, bu hücreler arasındaki bağlantı sayısı önemlidir. Her bir nöronun aynı anda 10.000 diğer nöronla bağlantı kurma kapasitesi vardır. Beynimizin bu potansiyelini tam anlamıyla kullanmak için öğrenmeye, problem çözmeye, şiir ezberlemeye, kelime dağarcığımızı genişletmeye ve yeni deneyimler edinmeye devam etmeliyiz. ³

Beyin Gelişimi

Beyin hücreleri arasında yeni bağlantılar kurulmasını kolaylaştırmak için Omega 3 (balık yağı), ceviz ve badem gibi besinleri tüketmek faydalı olabilir. Her düşünce ve her duygu, beyin hücrelerimiz arasında yeni bağlantılar kurarak hafıza dediğimiz şeyi oluşturur. En güzel haber ise, beyin kapasitemizin asla dolmaması! Ne kadar çok öğrenirsek, yeni şeyler öğrenmek o kadar kolaylaşır. ⁴

Geçmişte nörologlar, beynin gelişimini tamamladıktan sonra artık yeni hücre üretmediğini düşünürlerdi. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar gösterdi ki, her gün bazı beyin hücrelerimiz ölmesine rağmen, beynimizin nöronlar arasında yeni bağlantılar kurarak bu açığı kapatma yeteneği vardır. ⁵ Yani, beynimizin esnek bir yapıya sahip olduğunu söyleyebiliriz. Bu özelliğe “nöroplastisite” denir.

Einstein’ın Beyni

Dünyanın en zeki insanlarından biri kabul edilen Albert Einstein’ın beyni, ölümünden sonra incelemeye alındığında ilginç bir keşif yapılmıştır. Beyninin fiziksel olarak ortalama bir insana kıyasla %10 daha küçük olduğu görülmüştür. ⁶ Ancak nöronları arasındaki bağlantıların özellikle matematik ve uzamsal işlemlerden sorumlu kısımlarında çok yoğun olduğu tespit edilmiştir. Bu da zekânın büyüklükle değil, nöronlar arasındaki bağlantı sayısıyla ilgili olduğunu kanıtlar niteliktedir. ⁷

Sağ ve Sol Beyin

Beynimizin sağ ve sol loblarının farklı işlevleri olduğunu biliyoruz. 1950’li ve 60’lı yıllarda Profesör Roger Sperry’nin yaptığı araştırmalar, beynin iki farklı yarım küresinin farklı düşünme süreçleriyle ilişkili olduğunu ortaya çıkarmıştır. Sol beyin; mantık, sayılar, ardışıklık ve analitik düşünme ile ilgilenirken, sağ beyin; yaratıcılık, hayal gücü, sanat ve uzamsal farkındalık gibi alanlarda aktiftir. ⁸ Bu yüzden, hem sağ hem de sol beynimizi dengeli bir şekilde kullanmak bizi daha verimli kılacaktır.

Tek ayak üzerinde yürümeye çalıştığınızı düşünün; ne kadar uzağa gidebilirsiniz? Şimdi her iki ayağınızı kullanarak yürüyün. Bu kez daha uzun mesafeleri yorulmadan kat edebilirsiniz. ⁹ Beynimizin iki lobunu da aktif kullandığımızda, tıpkı iki ayakla yürümek gibi daha uzun süre zihinsel performansımızı sürdürebiliriz.

Beyin Gelişimi İçin Öneriler

Beynimizi daha etkin kullanmak için pratik öneriler:

• Yeni bir dil öğrenmeye çalışın.
• Farklı türde kitaplar okuyun, bulmacalar çözün.
• Yeni yerler keşfedin, yeni insanlarla tanışın.
• Kelime dağarcığınızı genişletin.
• Düzenli olarak kitap okuyun. Mümin Sekman’ın dediği gibi: "Zihinsel performansı artırmak için kitap okumaktan daha iyi bir yol henüz bulunamadı."¹⁰

2018 yılında Türkiye’de yapılan bir araştırmaya göre, ortalama bir insan günde 5 saat televizyon izlerken, kitap okumaya sadece 1 dakika ayırıyor. Eğer öğrenmeyi bırakır ve sadece aynı rutinleri sürdürürsek, gelişme yerine gerileme yaşarız. Bir Japon atasözü der ki: “Öğrenmek, akıntıya karşı yüzmek gibidir. İlerlemezseniz gerilersiniz.” ¹¹

Başarı ve Hata Yapma Korkusu

Michael Jordan, kariyerinde 9000’den fazla şut kaçırmış, 300’den fazla maç kaybetmiştir. Onun başarısının sırrı, hata yapmaktan korkmamış olmasıdır. Einstein da bu konuda şöyle der: “Hata yapmaktan korkmayın. Eğer nasıl okuyacağınızı bilirseniz, hatalar sizi daha iyi bir konuma getirebilir.” ¹²

Einstein'ın bir başka ünlü sözü: "Problemleri, onların oluştuğu boyutta çözemezsiniz."¹³ Bu, yaratıcı düşünmenin ve zihinsel esnekliğin önemine işaret eder.

Kıssadan Hisse:

Bir sihirbaz sultanın huzurunda kabiliyetlerini sergileyip herkesin hayranlığını kazandı. Sultan, “Bu bir mucize!” diye haykırırken, veziri sultanın düşüncelerini bölerek, “Sultanım, bu sihirbazın başarısı sadece çalışkanlık ve pratik sayesinde,” dedi. Sultan vezirine kızarak onu zindana attı. Vezir, zindanda her gün bir danayı kaldırıp taşıdı. Günler geçtikçe dana büyüdü, vezir de güçlendi. Bir gün Sultan, zindandaki veziri görmek istediğinde onu koca bir öküzü kollarında taşırken buldu. Şaşkınlık içinde, “Bu nasıl bir mucize!” dedi. Vezir ise gülümseyerek, “Sultanım, hiçbir usta gökyüzünden zembille inmez. Gücüm, çalışmanın bir sonucu,” diye cevap verdi. ¹⁴

---

Dipnotlar:

1. (1-2-4) Tony Buzan, Muhteşem Hafızanızla Tanışın, Alfa Yayınları, 2003
2. (3-6-7-10-11) Mümin Sekman, Her Şey Beyinde Başlar, Alfa Yayınları, 2013.
3. (5-8-9) Tony Buzan, Yaratıcı Zekânın Gücü, Alfa Yayınları, 2015.
4. (12) Andrew Sobel & Jerold Panas, Güçlü Sorular, Optimist Yayınları, 2015.
5. (13) Richard Bandler, Transformasyon, Butik Yayıncılık, 2010.
6. (14) Cengiz Erşahin, Hayat Değiştiren Bilgelik Öyküleri, Sistem Yayıncılık, 2008.