Büyük Veri Çağında İnsan ve Teknoloji

 

 

Büyük Veri Çağında İnsan ve Teknoloji: Geleceğimizi Şekillendiren Güç

     Veri teknolojisinin her geçen gün daha da hızlandığı bir dönemdeyiz. Bu hız o kadar baş döndürücü bir hal aldı ki, insanların büyük çoğunluğu ne olup bittiğinin farkında değil. Uzun yıllar önce Aldous Huxley şöyle diyordu: "Şimdiye dek, bunca çok, bunca azın elinde kalmamıştı hiç." ⁽¹⁾ Ekonomik anlamda, teknolojiye hakimiyet anlamında da durum aynı aslında. Dünya'daki toplam servetin yarısından fazlası, küçük bir azınlığın elindedir.

Teknolojideki hızlı değişimi Martin Ford, "Robotların Yükselişi" isimli kitabında şöyle açıklıyor:

     "Diyelim ki arabaya bindiniz ve başlangıçta 5 km/saat hızla ilerlemeye başladınız. Bir dakika sonra hızınızı katlayıp 10 km/saat çıkarıyorsunuz. Bir dakika sonra yine katlanıp 20 km/saate çıkarıyorsunuz ve böyle katlanmaya devam ediyorsunuz. Bu şekilde yalnızca hızınızı değil, almış olduğunuz mesafeyi de katlarsınız. Birinci dakikada yaklaşık 83 m. Üçüncü dakikada 20 km/saat ile 330 metre gidersiniz. Beşinci dakikada 80 km/saat hıza ulaşıp dakikada 1 km'nin üstünde yol alırsınız.  Entegre devre 1958'de icat edildi. O günden bu yana bilgisayarların hızı yaklaşık 27 kez katlandı. Peki bizim örneğimizdeki arabanın 27 kez üst üste katlasaydık ne olurdu? Arabanız 27. dakikada 671 milyon kilometre yol kat ederdi. Bir dakikada, 11 milyon kilometrelik yolu giderdiniz. O hızla 5 dakikada Mars'ta olurdunuz. Enformasyon teknolojisi de 1950'lerin sonunda icat edilen devrelere kıyasla şu anda böyle bir hız gösteriyor. ^"(2)

     Teknolojideki değişim hızı sürekli olarak başlangıç ​​seviyesini aşıyor ve daha da hızlanmaya devam ediyor.

Geçmişin Günümüze Bilgi Aktarımı

     Troya Destanı, günümüzden yaklaşık 4200 yıl önce gerçekleşmiş ve yaklaşık 9-10 yıl sürmüştür. Büyük savaş ve yıkımlardan sonra tarihin kesintiye uğradığı 'Karanlık Yüzyıl’dan bahsedilir. Bu dönemde sözlü kültür hâkim, yani bilgiler kulaktan kulağa, nesilden nesile aktarılıyordu. Karanlık yüzyıldan sonraki yüzyılda yaşamış olan Homeros da aslında sözlü gelenekten gelen bir hikâye anlatıcısıydı.

     Bugün her ne kadar okur-yazarlık oranı artıyor olsa da insanlar bir şeyler okumak ya da yazmak yerine daha kolay geldiği için izlemeyi ve dinlemeyi tercih ediyorlar. Bugün hemen her konuda YouTube, Instagram, X ve Facebook gibi sosyal kanallardan videoları izleyerek birçok şeyi öğrenebilme imkânı mevcut. Genel anlamda yazılı kültürden uzaklaşıyoruz. Sanal alemi yok sayamayız ama dikkatli ve kendi yararımıza olacak şekilde kullanabiliriz. Sosyal medyayı biz kullanalım, o bizi kullanmasın mümkünse.

Veri Çağında Dikkat ve Odaklanma

     Sosyal medyanın bilinçsiz kullanımı; dikkat dağınıklıkları, odaklanma sorunları, başarısızlık, kariyer ve hayat sorunlarına neden olabilir. Beyninizi hangi bilgilerle, görüntülerle, seslerle, hislerle beslediğinize dikkat edin. Beyninizi bir sürü işe yaramaz bilgiyle doldurmayın. Sistem Mühendisliği'nde "Sisteme çöp girerse, sistemden çöp çıkar" denir. Beyninize çöp girerse, beyninizden çöp çıkar.

     Abraham Lincoln der ki: "Beynim bir sünger gibi olsaydı, kafamdaki lüzumsuz bilgileri atmak için arada bir çıkartıp sıkardım." ⁽³⁾Eski bir Çin atasözü: "İnsan ne yerse odur!" diyordu. Ben de bugün, "Beyin ne ile besleniyorsa odur!" diyorum. Beyninizi çöp bilgilerle beslerseniz maalesef çöp gibi bir hayatınız olur.

Büyük Veri ve Birimimiz

     Nevzat Tarhan, önceki yıllardaki genel yaklaşımın "Her şeyin açıklanabilir olduğu" şeklinden son dönemde değişerek, "Her şey veridir" şekline dönüştüğünü söylüyordu. ⁽⁴⁾ kısaca, "Her şeyin açıklamasıdır “dan "Her şey veridir ‘’ e gelmiştik.

     Bernard Marr, "Veri Stratejisi" adını taşıyan kitabında şöyle diyor: "Her iki günde bir, 2003'e kadar olanlardan daha fazla veri üretiyoruz. Ve aldığımız verinin hızı hızla artmaya devam ediyor; 2020'de şu anda mevcut dijital artış bilgisi, yaklaşık 5 zetta bayttan 50 zetta bayta yükselecek. Neredeyse her hareketimizle (internette gezinme, kredi kartıyla alışveriş yapma, e-posta gönderme, fotoğraf çekme, çevrimiçi makale okuma ve hatta bir cep telefonu taşırsanız veya orada CCTV kameraları varsa yolda yürüme) geride kalan dijital bir iz bırakılıyor." ⁽⁵⁾

     "Büyük veri" terimi, tüm bu verilerin toplanması ve iş dünyası dahil olmak üzere çok çeşitli alanlarda ondan faydalanma becerimizi ifade ediyor. Verinin kendisi yeni bir buluşma değil. Bilgisayarlardan ve veri tabanlarından önce de işlemlerimizi izlemek ve basitleştirmek için veriyi kullanıyorduk. Bilgisayarlar ve özellikle elektronik tablalar ve veri tabanları, veriyi geniş bir genişlikte ve kolay erişilebilir bir şekilde depolama ve temizleme olanağı verdi. Bir anda bilgi, farenin bir "klik" iyle dağıtıldı.

Yapay Öğrenme ve Geleceğimiz

Pedro Domingos, "Ana Algoritma: Yapay Zekâ Hayatımızı Nasıl Değiştirecek?"  kitabında yapay öğrenmeyle ilgili şunları söylüyor:

     "Yapay öğrenme, yeni bir şey: kendini geliştiren bir teknoloji. Uzak atalarımız yontarak yaptıkları aletlerle çalışmaya başladığından beri, insanlar el yapımı veya üretilmiş nesneler tasarladı. Ancak öğrenen makineler, başka yapay şeyler tasarlayan yapay şeylerdir. Picasso, 'Bilgisayarlar işe yaramaz', demiştir 'Boyut sadece yanıtlar verilebilir.' Bilgisayarların yaratıcı olmaları beklenmez; bizim söylediğimiz şeyleri yapmalarını söylerseniz, yapay öğrenmenin mümkün olduğunu söylersiniz." ⁽⁶⁾

     "Homo sapiens, kendini dünyaya adapte etmek yerine dünyayı kendine adapte eden bir türdür. Yapay öğrenme bu milyon yıllık destanın en yeni bölümüdür; onunla birlikte, Dünya sizin ne istediğinizi anlıyor ve parmaklarınızı bile kıpırdatmanıza gerek kalmadan isteklerinize göre değişiyor. Sizin- bugün sanal olarak, gelecekte Fiziksel olarak- sihirli bir dünyada yaşamanızı sağlıyor; siz hareket ettikçe kendini yeniden düzenliyor. Ağaçlar ve çalılıklar arasında istediğiniz yerde bir yol belirliyor.

      Bu büyük veriyi elde etmek ve işlemeyi öğrenmek, kişisel gelişimimiz ve toplumsal ilerlememiz için kullanmak, veri okuryazarlığımızı genişletmek ve eleştirel düşünmede ilerlememiz büyük verinin işlenmesini ve kullanımını her geçen gün daha da önemli hale getiriyor.

Dipnotlar

1. Aldous Huxley, "Cesur Yeni Dünya'ya Yeniden Bakış", 1958.
2. Martin Ford, "Robotların Yükselişi", Kronik Yayınları, 2018.
3. Abraham Lincoln'e atfedilen söz.
4. Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın TRT 1'deki iftar programı konuşması, 2020.
5. Bernard Marr, "Veri Stratejisi", Mediacat Yayınları, 2019.
6. Pedro Domingos, "Master Algoritma: Yapay Zekâ Hayatımızı Nasıl Değiştirecek?", Paloma Yayınevi, 2015.