DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU(DEHB) BELİRTİLERİ

 

     DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU(DEHB) BELİRTİLERİ

     Selamlar, ben Ferhat Dağdelen(@dikkatkocu). Bugün sizlerle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) hakkında yararlı olacağını düşündüğüm bilgiler paylaşmak istiyorum. Prof. Dr. Eyüp Sabri Ercan'ın "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu" kitabına dayanarak DEHB'in belirtilerini ve bu belirtilerle nasıl başa çıkılabileceğini açıklayacağım.

     DEHB belirtileri iki ana başlık altında incelenir: Aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri ve dikkat eksikliği belirtileri. Eğer bu dokuzar belirtiden altısı, her iki başlık için ayrı ayrı mevcutsa, çocukta ya da bireyde DEHB şüphesi var diyebiliriz. Kesin tanı için uzman bir psikiyatr ile görüşmeyi ihmal etmeyelim. Şimdi bu belirtileri detaylandırarak ve günlük hayattan örneklerle açıklayarak sizlerle paylaşıyorum:

Aşırı Hareketlilik ve Dürtüsellik Belirtileri

1. Elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da oturduğu yerde kıpırdanıp durur: Örneğin, çocuğunuz ders çalışırken sürekli yerinde duramıyorsa ve kalemini sürekli oynatıyorsa bu belirti olabilir.
2. Sınıfta ya da oturması beklenen diğer durumlarda yerinden kalkar: Çocuğunuz sınıfta sürekli yerinden kalkmak istiyorsa, bu da DEHB işareti olabilir.
3. Uygunsuz durumlarda koşuşturur ya da tırmanır: Alışveriş merkezinde durmadan koşan veya tırmanmaya çalışan bir çocuk bu belirtinin bir örneğidir.
4. Sakin bir biçimde, boş zaman etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu: Çocuğunuz bir oyunu uzun süre oynayamıyorsa ve sürekli aktivite değiştiriyorsa bu belirtiyi göz önünde bulundurabilirsiniz.
5. Sürekli hareket halindedir ya da bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranır: Çocuğunuz sürekli enerji dolu ve durmadan hareket ediyorsa bu bir işaret olabilir.
6. Çok konuşur: Çocuğunuz sürekli konuşuyor ve susmak bilmiyorsa, bu da dikkate alınması gereken bir durumdur.

Dürtüsellik Belirtileri

1. Soru tamamlanmadan cevabını yapıştırır: Öğretmeni bir soru sormadan önce çocuğunuz cevabı veriyorsa, dürtüselliğin bir işareti olabilir.
2. Sırasını bekleme güçlüğü vardır: Çocuğunuz oyun oynarken ya da sınıfta sırasını beklemekte zorlanıyorsa, bu da bir belirtidir.
3. Başkalarının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer: Örneğin, siz konuşurken sürekli araya giriyor ve konuşmanızı bölüyorsa bu belirtidir.

Dikkat Eksikliği Belirtileri

1. Dikkatini ayrıntılara veremez ya da dikkatsizce hatalar yapar: Çocuğunuz ödevlerinde sık sık basit hatalar yapıyorsa bu dikkate alınmalıdır.
2. Üzerine aldığı görevlerde dikkati dağılır: Bir aktivite yaparken sürekli başka şeylere yöneliyorsa bu da bir belirtidir.
3. Doğrudan kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünür: Siz konuşurken gözleri dalıyor ve sizi dinlemiyor gibi görünüyorsa bu işaret olabilir.
4. Yönergeleri izlemez ve görevlerini tamamlamaz: Ödevlerini tamamlarken sık sık yönergeleri atlıyorsa bu bir belirtidir.
5. Görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte zorluk çeker: Çocuğunuz odasını düzenlemekte zorlanıyorsa bu da bir işaret olabilir.
6. Mental çabayı gerektiren görevlerden kaçınır: Zorlayıcı görevlerden sürekli kaçıyorsa bu dikkate alınmalıdır.
7. Gerekli olan şeyleri kaybeder: Kalem, kitap gibi eşyalarını sürekli kaybediyorsa bu bir belirtidir.
8. Dış uyaranlarla dikkati kolayca dağılır: Çalışırken etrafındaki sesler ve hareketlerden kolayca etkileniyorsa bu da bir işarettir.
9. Günlük etkinliklerde unutkandır: Günlük işlerini sık sık unutuyorsa dikkate alınmalıdır.

Uygulanabilir Pratik Çözüm Önerileri

Bu belirtilerle başa çıkmak için bazı stratejiler ve günlük hayattan örnekler sunuyorum:

1. Rutinler Oluşturun: Çocuğunuz için günlük bir rutin oluşturun. Örneğin, sabah kalkış, kahvaltı, ders çalışma ve oyun saatlerini belirleyin. Bu, çocuğunuzun ne zaman ne yapacağını bilmesine yardımcı olur ve dikkatini toplamasını kolaylaştırır.
2. Kısa ve Net Talimatlar Verin: Çocuğunuzdan bir şey yapmasını isterken kısa ve net talimatlar verin. Örneğin, "Odana git ve ödevini yap" yerine, "Şimdi odana git, masaya otur ve matematik ödevini yapmaya başla" gibi.
3. Dikkat Dağıtıcıları Azaltın: Ders çalışırken veya önemli bir iş yaparken dikkat dağıtıcı unsurları en aza indirin. Sessiz bir ortam oluşturun ve gereksiz eşyaları ortadan kaldırın.
4. Ödüllendirme Sistemi Kullanın: Çocuğunuzun olumlu davranışlarını ödüllendirin. Örneğin, ödevini zamanında tamamladığında ona küçük bir ödül verin.
5. Hareket Alanı Sağlayın: Çocuğunuzun enerjisini atabileceği bir alan oluşturun. Örneğin, parkta koşmasına veya evde hareketli oyunlar oynamasına izin verin.
6. Sosyal Beceri Eğitimi Verin: Çocuğunuzun sosyal becerilerini geliştirmesi için fırsatlar yaratın. Örneğin, sırasını bekleme, başkalarının sözünü kesmeme gibi becerileri oyunlar ve aktivitelerle öğretin.

      Bu stratejiler, DEHB belirtileri gösteren çocuklar ve yetişkinler için hayatı daha yönetilebilir hale getirebilir. Unutmayın, her çocuğun ve bireyin ihtiyaçları farklıdır, bu yüzden çözüm önerilerini onların özel durumlarına göre uyarlamak önemlidir. Yararlı olması dileğiyle. Sonraki yazımızda buluşuncaya dek kendinize çok iyi bakın. Hatırlayın lütfen sizden bir tane daha yok. (X de  @dikkatkocu, medium.com/@ferhatdagdelen, linktr.ee/dikkatkocu, Instagram’da dikkatkocu hesaplarıma beğeni, yorum ve desteklerinizi bekliyorum. Hepinize sonsuz teşekkürler.)

Kaynak: [Prof. Dr. Eyüp Sabri Ercan, "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu", Doğan Kitap, 2023]