'Dikkat Koçu' Ne İşe Yarar?

 DİKKAT KOÇU NE İŞE YARAR?

Daha önceki yazılarımda farklı uzman ve akademisyenlerin yazılarından faydalanarak DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu)’den şüphelenmemize neden olabilecek belirtilerden bahsetmiştim. Bu yazımızda koçluğun DEB’li birey ve ailesi için neler yapabileceğinden bahsedeceğim.

DEHB tanısı çocuk psikiyatrisi uzmanları tarafından yapılıyor. Bir testi yok. Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı, aileyi, çocuğu, öğretmeni dinliyor. Belirli durum ve özelliklerin ne zamandır yaşandığını anlayıp ona göre tanıyı koyuyor ya da koymuyor.

Dikkat eksikliği bozukluğu (DEB), Hiperaktivite bozukluğu ve bileşik tip diye de tabir edilen Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olmak üzere 3 tipten bahsediliyor. Tabi bunlarla birlikte bulunabilen farklı rahatsızlıklarda mevcut.

Dikkat eksikliği bozukluğu ve çeşitlerinin tedavisinde ilk aşama, tanı konulmasıdır. Daha önce bu rahatsızlık ile ilgili sürekli kaos yaşayan aile ve çocuk ya da geç tanı almış yetişkin en azından problemin adını öğrendiklerinde rahatlamaktadırlar. Bilinmeyen düşman bilinen düşmandan daha çok korku verir. Tanıdığınız düşmanla mücadele etmenin yollarını düşünüp stratejiler geliştirebilirsiniz. Tanımadığınız düşmanla bu mümkün değildir. Tanı aldıktan sonra hangi ilaçların hangi dozlarda ne sıklıkla kullanılacağına doktorumuz karar vermekte ve hasta belirli aralıklarla takip edilmektedir. Takip sürecinde ilacın dozu ve çeşidi hastanın durumuna göre değişiklik gösterebilmektedir.

Tanı alındığında ve ilaç kullanılmaya başlandığında tabi ki bazı iyileşmeler olmaktadır. Odaklanabilme, dürtüsellikte azalma, davranışlarını kontrol edebilme gibi. İlk sevinç atlatıldıktan bir süre sonra ilacın bazı şeylere iyi geldiği ancak her şeyi çözemediği anlaşılır. DEB’li çocuk ve yetişkinler kendilerindeki farklılıkları başkasının gözünden göremezler. Bu nörobiyolojik bir durum olduğundan, diğer insanlarla iletişim sürecinde işaretleri doğru okuyamazlar. Psiko-sosyal desteğe, terapiye, koçluğa ihtiyaç duyarlar. Öz denetimi öğrenmek, okulda yaşadıkları ya da yaşamaları muhtemel sorunların üstesinden gelebilmek, diğer insanlarla sağlıklı iletişim kurabilmek, yavaşlamayı, kendini iyi hissetmeyi öğrenebilmek için koçluğa ihtiyaç duyarlar. Koçluğu bilen, DEHB ile ilgili eğitim alan ve bu konularla ilgili düzenli okuyan-araştıran biri olarak devreye ben giriyorum.

Konumuz ile ilgili güzel bir çalışmaya imza atan ve ikisi de DEB’li olan iki psikiyatri uzmanı doktora kulak verelim. Dr. Edward M. Hallowell ve Dr. John J. Ratey in kaleme aldığı Pozitif yayınları tarafından Türkçeye kazandırılan ‘Dikkat Eksikliği Bozukluğu’ kitabında DEB’li birinin neden koça ihtiyaç duyduğunu şöyle açıklarlar: ‘’ DEB’ e sahip olan kişi bir ‘’koça’’, boynunda bir düdükle kenarda durup teşvik eden, talimatlar veren, hatırlatmalar yapan ve genel anlamda işlerin yolunda gitmesine yardım eden bir kişiye sahip olmaktan büyük faydalar elde edecektir. DEB’li insanlar bu tarz yapılanmış teşvikle başarılı olurlar ve o olmadan kendilerini kaybolmuş hissederler.’’

Bu koçluk ne kadar sürmeli derseniz yapı tamamen oturup alışkanlık haline gelene kadar derim. Yapının oturması ise kişiye ve ailesine göre değişir. 3 aydan bir yıla kadar sürebilir. Ailenin bu süreçte sevgisi ve desteği çok önemli. Anne, baba ve varsa kardeşler konu hakkında bilgilenmeye ve sürece destek olmaya istekli olmalı. Yapı kurulurken DEB’li kişi bu durumu bahane olarak kullanmak isteyebilir. DEB durumun açıklamasıdır. Davranışların sorumluluğu hala DEB’li kişidedir. Değişim hem DEB’li kişi hem de ailesi için kolay olmayabilir. Koçun desteğiyle eğitim ve gerekli bilgileri alabilirsiniz. DEB’li kişi takip edilip, teşvik edilerek koç tarafından desteklenmenin yararını görecektir.

DEB tedavisinde ‘yapı’ ne anlama gelir? Nelere dikkat edilmeli? Neler yapılabilir? Ne tür etkinlikler yapılabilir? Bu ve benzeri konulardan bahsetmeye devam edeceğim. Bir daha ki yazımda görüşünceye dek kendinize çok iyi bakın. (Yazılarımı desteklemeniz, paylaşmanız çok değerli. Alkış ve yorumlarınızı esirgemeyin lütfen. Bilgi almak ya da danışmak için ferhatdagdelen@gmail.com dan ulaşabilirsiniz.)

(Chat GPT yapay zeka aracı tarafından oluşturulan görsel ve telif hakkı yazara aittir.)